Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Antymatrix - Blog Edwina Bendyka Antymatrix - Blog Edwina Bendyka Antymatrix - Blog Edwina Bendyka

19.10.2007
piątek

Ernesto Laclau, „On Populist Reason”

19 października 2007, piątek,

laclau_e_populist_reason.jpgPopulizm jest zagrożeniem dla demokracji, stanowi jednak także najlepszy sprawdzian, czy demokracja działa. Chodzi o demokrację powszechną, której potencjalnymi uczestnikami są nie tylko elity, ale stają się także masy. Populizm to jednak zjawisko niezwykle złożone, znacznie subtelniejsze od pierwszych intuicji dotyczących mechanizmów działania tłumu. Ernesto Laclau analizuje prace Gustava Le Bona, autora słynnej „Psychologii tłumu”, Gabriela Tarde’a („Opinia i tłum”) i zatrzymuje się dłużej przy Zygmuncie Freudzie oraz jego refleksjom nad psychologią grupową.

Populizm zdaniem Laclau nie jest jednak wyrazem roszczeń politycznych „masy”, lecz wynikiem złożonego procesu różnicowania się i transformacji partykularnych, niezaspokojonych roszczeń (demands) heterogenicznych grup „plebsu” we wspólną artykulację polityczną. Prowadzi do tego „łańcuch ekwiwalencji”, dyskursywny mechanizm znajdowania wspólnego imienia – pojęcia, w którym lokuje się energia sprzecznych często, partykularnych roszczeń. Dlatego Laclau odwołuje się do lingwistyki, zwłaszcza do prac de Saussure’a, pokazują kluczową rolę języka i dyskursu w populistycznej artykulacji i zamiany plebsu w „peuple”, lud.

Klasycznym przykładem takiej transformacji jest hasło rewolucji bolszewickiej „pracy, chleba, ziemi”, które jest w istocie z lingwistycznego punktu widzenia pustym znaczącym, przez to jednak że nie odnosi się do żadnego partykularnego interesu może być hasłem integrującym „lud”. By populistyczna artykulacja była skuteczna, musi być spełnionych wiele warunków, najlepiej sprzyja jej kryzys skutkiem którego osłabieniu ulegają instytucje różnicujące społeczeństwo, bowiem w społeczeństwie o złożonej strukturze populizm nie ma szansy.

Potrzebny jest lider – przywódca zdolny wyartykułować integrujące pojęcie ogólne i być jego inkarnacją, oraz zgodnie z psychologią Freuda, obiektem miłości – lokowania libidinalnej nadwyżki społecznej energii. Lider-wódz musi być też na tyle politycznie kompetentny, by podejmować odpowiednie decyzje w odpowiednim czasie, umiejętnie podtrzymując równowagę między wspólną artykulacją politycznej woli a wewnętrznym zróżnicowaniem „ludu”. Homogenizacja prowadzi bowiem do wygaszenia energii (podobnie zresztą, jak nadmierne zróżnicowanie). Jak widać, populizm jest dosyć złożonym fenomenem, Laclau analizuje go na wielu konkretnych przykładach.

„On Populist Reason” pozwala lepiej zrozumieć działanie PiS, partii populistycznej par excellence. Hasło obecnych wyborów „zwalczymy korupcję” jest klasycznym pustym znaczącym. Doskonale różnicuje ono społeczeństwo, wskazując że drogę do szczęścia blokuje wewnętrzny wróg-oligarcha (złodziej), który okrada dosłownie, ale także w sensie lacanowskim okrada zdrowy lud z nadwyżki jouissance. Rewolucyjna epuracja, oczyszczenie usunie przeszkodę przed realizacją już konkretnych, partykularnych roszczeń, niezaspokojonych w III Rzeczpospolitej (3 mln mieszkań, autostrady, porządek w szkołach, wartości na ulicy, wysokie emerytury). By zadanie powiodło się i populistyczna mobilizacja była skuteczna, należy osłabić instytucjonalne zróżnicowanie społeczeństwa, stąd bezprzykładny atak na wszelkie instytucje i elity: od sądów, przez media po intelektualistów. Inkarnacją prawa i sprawiedliwości nie są bowiem instytucje, lecz lider-wódz. Puste pozornie hasło PiS ma więc olbrzymią moc lingwistyczną, przeciwnie do „pełnego” hasła Platformy”, że Polskę stać na cud gospodarczy.

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 4

Dodaj komentarz »
  1. Panie Edwinie
    ta książka pana Lacau wydaje mi się szalenie ważna. Czy jest po angielsku? Mam nadzieję, że pojawi się polskie wydanie.

  2. Olhado, ksiazka ukaze sie po polsku. mam nadzieje, ze juz wkrotce (http://ha.art.pl/?view=news&nid=247). A poki co polecam Ci Hegemonie Laclau i Moffe .Obie warto przeczytać!

  3. dziękuję bardzo 🙂

Dodaj komentarz

Pola oznaczone gwiazdką * są wymagane.

*

 
css.php