Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Antymatrix - Blog Edwina Bendyka Antymatrix - Blog Edwina Bendyka Antymatrix - Blog Edwina Bendyka

21.01.2008
poniedziałek

Radovan Richta, Cywilizacja na rozdrożu

21 stycznia 2008, poniedziałek,

Cywilizacja.jpgNiedawno wytropiłem w rzeszowskim antykwariacie „Akces” (polecam zakupy) książkę „Cywilizacja na rozdrożu”. Oryginał „Civilizace na rozcestí” został wydany w 1966 r. w ówczesnej Czechosłowacji, pod redakcją filozofa Radovana Richty. Dwa pierwsze wydania, czeskie i słowackie rozeszły się w nakładzie 50 tys. egzemplarzy, co jak na dosyć trudne opracowanie było wynikiem znakomitym.
„Cywilizacja”, najkrócej, jest analizą konsekwencji rewolucji naukowo-technicznej, pokazującą konsekwencje przejścia do epoki postindustrialnej. Na skutek rozwoju nauki i opartej na niej techniki pojawiają się automaty – urządzenia wspomagające intelektualne kompetencja człowieka. To oznacza otwarcie zupełnie nowej epoki, kiedy praca intelektualna (wyrażona w pełni w nauce) staje się dominującą formą tworzenia wartości.

Internet powstanie dopiero za kilka lat, ale Richta pisze:

W związku z często obecnie sugerowaną perspektywą „w każdym domu maszyna licząca” związana z ogromnymi centralami informacyjnymi i uczącymi, ta nowa technika stwarza podstawę, która umożliwi uzyskiwanie w dowolnym czasie dowolnej informacji, czyli pozwoli wszystko o wszystkim stale wiedzieć.

Oczywiście, Richta nie był w tamtym okresie odosobniony w formułowaniu takich prognoz. Zaleta jego analiz polega na ujawnieniu konsekwencji przemian. M.in. wzrost znaczenia kultury jako środowiska rozwoju:

Rozpoczynające się przemiany w technice znamionują odczuwalne zmiany w pozycji nauki, wykształcenia i kultury ogólnej: podczas kiedy w minionych  stuleciach kultura mogła pełnić swoją misję raczej tylko na marginesach życia człowieka w społeczeństwie, z dala od głównego prądu cywilizacyjnego, dziś przeciwnie – jako czynnik decydujący przenika wprost do sedna rzeczy. W ten sposób rewolucja naukowo-techniczna wiąże się z rewolucją kulturalną, której znaczenie i rozmiary nie zostały dotychczas poznane.

Stąd istotne dalsze konsekwencje: wzrost znaczenia własności intelektualnej, konieczność zmiany w sposobach zarządzania na wszystkich poziomach organizacji społecznej i gospodarczej. Richta pisze kierując się doświadczeniem kraju socjalistycznego, w tym kontekście jego książka jest wielkim apelem o reformy (to Richcie przypisuje się stworzenie hasła Praskiej Wiosny – „socjalizm z ludzką twarzą”) lub też nekrologiem dla realnego socjalizmu (komunistyczna biurokracja nie była w stanie zaadaptować się do opisanych przez Richtę zmian, co doskonale zrobił kapitalizm).

„Cywilizacji” nie czyta się łatwo, pisana w okresie realnego socjalizmu nasycona jest odniesieniami do Lenina i uchwał Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (takie były czasy, nawet Lech Kaczyński w  swym doktoracie  odwołuje się do nieśmiertelnej myśli Lenina). Są jednak w tej książce wszystkie tematy, którymi zajmujemy się dziś, jak choćby:

Jeżeli w przyszłości uzyskiwanie i przekazywanie informacji według upodobania nie będzie stanowiło problemu, to trudnym zagadnieniem stanie się wyłączanie, tłumienie, regulowanie, świadomy  wybór i opanowanie informacji. Już same warunki techniczne zmuszą każdego człowieka do opanowania nowej specjalności, a mianowicie specjalizacji w zakresie stosunków ludzkich.

Dzieło Richty i współpracowników było jednym z ważnych elementów intelektualnego zaplecza Praskiej Wiosny. Czesi i Słowacy wierzyli jeszcze wówczas w możliwość reformy socjalizmu.

Radovan Richta i zespół, „Cywilizacja na rozdrożu. Konsekwencje rewolucji naukowo-technicznej dla społeczeństwa i dla człowieka”, Przekł. Andrzej Hodoly, Ksiązka i Wiedza, W-wa 1971 r.

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 1

Dodaj komentarz »
  1. Witam,

    Czy jest mi Pan w stanie podać numery stron, z których pochodzą te trzy cytaty Richty? Piszę pracę mgr z wątków antropologicznych w literaturze s-f, a Richta jest nieodzowny przy omawianiu rewolucji naukowo-technicznej. Niestety nie udało mi się dotrzeć do żadnego z jego tekstów, stąd prośba – te trzy cytaty znakomicie by mnie już urządzały.

    Z poważaniem i pozdrowieniami
    Piotr Surmacz, Tychy

Dodaj komentarz

Pola oznaczone gwiazdką * są wymagane.

*

 
css.php